Observation Well คืออะไร ทำงานอย่างไร?

Observation Well คือบ่อวัดระดับน้ำใต้ดินแบบท่อเปิด และเป็นเครื่องมือวัดน้ำใต้ดินที่หลักการง่ายที่สุด น้ำใต้ดินรอบบ่อซึมเข้าท่อผ่านช่วงเจาะรู (Screen) จนระดับน้ำในท่อสมดุลกับระดับน้ำใต้ดินรอบบ่อ ผู้อ่านค่าหย่อนสายวัดจากปากท่อลงไปถึงผิวน้ำ แล้วอ่านความลึกจากปากท่อ ซึ่งรังวัดระดับอ้างอิงไว้แล้ว

จุดเด่นมี 3 ข้อ คือติดตั้งง่าย อ่านค่าง่าย และดูแลรักษาน้อย จึงพบในเกือบทุกโครงการที่ต้องเฝ้าระดับน้ำใต้ดิน และเป็น 1 ใน เครื่องมือวัดทางธรณีเทคนิค 10 ชนิดหลักที่ใช้จริงในงานไทย ข้อจำกัดมี 2 ข้อ ข้อแรก ค่าที่ได้เป็นระดับน้ำรวมของทุกชั้นที่ท่อเปิดรับน้ำ จึงแยกชั้นไม่ได้ ข้อสอง บ่อตอบสนองช้าในดินที่น้ำซึมผ่านยาก

ทีมงาน SPN ติดตั้งท่อ PVC หุ้มวัสดุกรองของ Observation Well ลงในหลุมเจาะที่หน้างาน
การหย่อนท่อ PVC หุ้มวัสดุกรองลงหลุมเจาะ ท่อต้องต่อกันแน่นและหย่อนตรงแนวเพื่อไม่ให้ติดผนังหลุม (ภาพ: SPN Soil Engineering)

ภาพจำลอง 3 มิติด้านล่างผ่าตัดมุมดินออกให้เห็นทั้งส่วนบนดินและใต้ดินพร้อมกัน หมายเลข 1–4 คือส่วนบนดิน ได้แก่ ฝาครอบล็อกกับท่อเหล็กป้องกัน เสากันชนกับป้ายเลขบ่อ แท่นคอนกรีต และสายวัดระดับน้ำ หมายเลข 5–8 คือส่วนใต้ดิน ได้แก่ Grout ซีเมนต์-เบนโทไนต์ ซีลเบนโทไนต์ ทรายกรองกับท่อเจาะรู และระดับน้ำใต้ดินซึ่งเท่ากับระดับน้ำในท่อ

แบบจำลอง 3 มิติ Observation Well ผ่าตัดมุมให้เห็นโครงสร้างใต้ดิน พร้อมภาพขยายการอ่านค่าด้วย Dip Meter ภาพสามมิติก้อนดินที่ตัดมุมด้านหน้าออกหนึ่งส่วนสี่ ผ่านแกนของบ่อสังเกตการณ์ ทำให้เห็นหน้าตัดบ่อสองด้าน ชั้นบนเป็นดินเหนียว ชั้นล่างเป็นชั้นทราย ปากบ่อมีแท่นคอนกรีต ท่อเหล็กป้องกันพร้อมฝาครอบล็อกกุญแจ เสากันชนสีแดงขาวคล้องโซ่ และป้ายหมายเลขบ่อตามรูปถ่ายหน้างาน ใต้ดินมีท่อ PVC อยู่กลางหลุมเจาะ ช่วงบนอุดด้วยซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ ถัดลงมาเป็นซีลเบนโทไนต์ แล้วเป็นทรายกรองหุ้มท่อช่วงเจาะรูในชั้นทราย เส้นประสีน้ำเงินคือระดับน้ำใต้ดินซึ่งเท่ากับระดับน้ำในท่อ ชั้นดินใต้ระดับน้ำแรเงาสีฟ้า เจ้าหน้าที่ถือม้วนสายวัดระดับน้ำ หย่อนสายลงในท่อจนหัววัดแตะผิวน้ำ กรอบขวาเป็นภาพขยายการอ่านค่า อ่านความยาวสายที่จุดอ้างอิงบนปากท่อ สายเทปมีสเกล หัววัดแตะน้ำแล้ววงจรครบ ม้วนสายส่งเสียงและไฟเตือน แบบจำลอง 3 มิติ (3D Model) · ผ่าตัดมุมให้เห็นใต้ดิน แผนภาพไม่ตามมาตราส่วน 1 2 3 4 5 6 7 8 ดินเหนียว น้ำซึมผ่านยาก ชั้นทราย น้ำไหลเข้าท่อได้ดี หมายเลขในภาพ 1 ฝาครอบล็อก + ท่อเหล็กป้องกัน 2 เสากันชน + ป้ายเลขบ่อ 3 แท่นคอนกรีต 4 สายวัดระดับน้ำ (Dip Meter) 5 Grout ซีเมนต์-เบนโทไนต์ 6 ซีลเบนโทไนต์ 7 ทรายกรอง + ท่อเจาะรู 8 ระดับน้ำใต้ดิน = ในท่อ อ่านค่าด้วย Dip Meter d จุดอ้างอิง อ่านที่เดิมทุกครั้ง สายเทปมีสเกล อ่านความยาว ที่จุดอ้างอิง หัววัดแตะน้ำ วงจรครบ ไฟ + เสียงเตือน เมื่อหัววัดแตะน้ำ
แบบจำลอง 3 มิติ Observation Well — หัวบ่อตามแบบที่ SPN ติดตั้งจริง (แท่นคอนกรีต เสากันชน ป้ายหมายเลขบ่อ) และการอ่านค่าด้วย Dip Meter ที่จุดอ้างอิงเดิมบนปากท่อทุกครั้ง

ทำไมต้องวัดระดับน้ำใต้ดิน?

การวัดระดับน้ำใต้ดินจำเป็นเพราะระดับน้ำคือตัวแปรที่เปลี่ยนพฤติกรรมของดินได้มากที่สุดตัวหนึ่ง เมื่อระดับน้ำสูงขึ้น แรงดันน้ำในโพรงดินเพิ่มขึ้นและกำลังรับน้ำหนักของดินลดลง เมื่อระดับน้ำถูกสูบลดลงระหว่างงานขุด (Dewatering) ดินโดยรอบรับน้ำหนักเพิ่มและทรุดตัวตาม อาคารข้างเคียงงานขุดลึกจำนวนมากเสียหายจากการลดระดับน้ำใต้ดิน ไม่ใช่จากตัวงานขุดโดยตรง รายละเอียดเรื่องนี้อ่านได้ในบทความระดับน้ำใต้ดินมีผลกับฐานรากอย่างไร

ภาพด้านล่างแสดงกลไกนี้ เมื่อสูบน้ำในหลุมขุด ระดับน้ำรอบหลุมลดลงเป็นรูปกรวย ลดมากใกล้หลุมและลดน้อยลงเมื่อห่างออกไป บ่อ OW-1 ที่อยู่ใกล้หลุมขุดและบ่อ OW-2 ที่อยู่ไกลออกไปจึงบอกได้ว่ากรวยการลดระดับน้ำแผ่ไปถึงอาคารข้างเคียงมากแค่ไหน

งานขุดลึกที่สูบลดระดับน้ำ และตำแหน่ง Observation Well ที่เฝ้าระดับน้ำใต้ดินของพื้นที่ข้างเคียง ภาพตัดขวางเชิงแนวคิดของหลุมขุดลึกที่มีกำแพงกันดินและค้ำยัน ภายในหลุมมีบ่อสูบลดระดับน้ำ สูบน้ำขึ้นทิ้งด้านบน เส้นประสีน้ำเงินคือระดับน้ำใต้ดินเดิมก่อนสูบ เส้นทึบคือระดับน้ำขณะสูบ ซึ่งลดลงมากใกล้หลุมขุดและค่อย ๆ กลับสู่ระดับเดิมเมื่อห่างออกไป เป็นรูปกรวยการลดระดับน้ำ Observation Well OW-1 อยู่ใกล้หลุมขุด อ่านได้ว่าระดับน้ำลดลงมาก OW-2 อยู่ไกลออกไปอ่านได้ว่าลดลงน้อย อาคารข้างเคียงที่อยู่ในเขตที่ระดับน้ำลดลงมีความเสี่ยงทรุดตัว เพราะดินรับน้ำหนักเพิ่มเมื่อแรงดันน้ำลดลง แถบด้านล่างสรุปการใช้งาน 3 ข้อ อ่านค่าฐานก่อนเริ่มสูบ อ่านถี่ระหว่างสูบ และแจ้งผู้ออกแบบเมื่อค่าเกินเกณฑ์ตามแผนตรวจวัด งานขุดลึก + สูบลดระดับน้ำ: Observation Well เฝ้าอะไร ภาพเชิงแนวคิด · ไม่ตามมาตราส่วน กำแพงกันดิน + ค้ำยัน หลุมขุด บ่อสูบน้ำ (Dewatering) น้ำที่สูบทิ้ง OW-1 OW-2 ใกล้หลุมขุด ระดับน้ำลดมาก ไกลออกไป ระดับน้ำลดน้อย อาคารข้างเคียง ดินรับน้ำหนักเพิ่ม เสี่ยงทรุดตัว ระดับน้ำเดิม ขณะสูบน้ำ ดินอิ่มน้ำ ชั้นทราย (ชั้นน้ำ) ดินเหนียว 1 อ่านค่าฐานก่อนสูบ รู้ระดับน้ำปกติของพื้นที่ 2 อ่านถี่ช่วงสูบน้ำ ตามแผนตรวจวัดของโครงการ 3 ลดเกินเกณฑ์ แจ้งวิศวกรผู้ออกแบบทันที
ภาพเชิงแนวคิด — Observation Well ใกล้และไกลหลุมขุดใช้ติดตามขอบเขตการลดระดับน้ำ ตำแหน่งบ่อและเกณฑ์เตือนจริงกำหนดโดยวิศวกรผู้ออกแบบตามแผนตรวจวัดของโครงการ

ระดับน้ำใต้ดินยังเปลี่ยนตามฤดูกาล ในบางพื้นที่ฤดูฝนกับฤดูแล้งต่างกันได้หลายเมตร การออกแบบที่ใช้ค่าระดับน้ำจากการเจาะสำรวจครั้งเดียวจึงอาจไม่ครอบคลุมสภาพจริง โครงการที่อ่อนไหวต่อระดับน้ำ เช่น งานบนชั้นดินเหนียวอ่อนกรุงเทพฯ จึงควรมีข้อมูลระดับน้ำต่อเนื่องประกอบการตัดสินใจ

โครงสร้างของ Observation Well มีอะไรบ้าง?

Observation Well มีโครงสร้างหลัก 6 ส่วน ไล่จากปากบ่อลงไปดังนี้

  1. ฝาครอบล็อกกุญแจพร้อมแท่นคอนกรีต ป้องกันปากบ่อ และเปิดเฉพาะตอนอ่านค่า
  2. วัสดุอุดกลับ (Grout) ซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ อุดช่องว่างรอบท่อช่วงบน
  3. ซีลเบนโทไนต์ กันน้ำผิวดินไหลลงบ่อ
  4. ท่อ PVC ช่วงทึบ (Riser) ต่อจากปากบ่อลงไปถึงช่วงเจาะรู
  5. ทรายกรอง (Filter Pack) หุ้มรอบท่อช่วงเจาะรู และสูงเลยขึ้นมาเล็กน้อย
  6. ท่อช่วงเจาะรู (Screen) หุ้มวัสดุกรอง เป็นช่วงที่น้ำซึมเข้าท่อ ปลายท่อปิดด้วยฝาปิด (End Cap)

ภาพตัดขวางด้านล่างใช้ตัวเลขจากตัวอย่างแบบบ่อลึกของ SPN คือท่อ PVC Ø 50 มม. ในหลุมเจาะ Ø 100 มม. ท่อเจาะรูอยู่ช่วงความลึก 6.00–11.00 ม. และระดับน้ำใต้ดินตัวอย่างอยู่ที่ 8.00 ม.

ภาพตัดขวางโครงสร้าง Observation Well ตามตัวอย่างแบบบ่อลึกของ SPN ภาพตัดขวาง Observation Well ตัวอย่างแบบบ่อลึก ท่อ PVC ขนาด 50 มิลลิเมตรอยู่ในหลุมเจาะขนาด 100 มิลลิเมตร ปากบ่อมีท่อเหล็กป้องกันขนาด 4 นิ้วสูงจากพื้น 0.80 เมตร พร้อมฝาครอบล็อกกุญแจ แท่นคอนกรีต 1.0×1.0×0.1 เมตร และเสากันชนสีแดงขาว ช่องว่างรอบท่อช่วงบนอุดกลับด้วยซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ ถัดลงมาเป็นซีลเบนโทไนต์กันน้ำผิวดิน แล้วเป็นทรายกรองที่หุ้มท่อช่วงเจาะรูลึก 6.00 ถึง 11.00 เมตร ปลายท่อมีฝาปิด ระดับน้ำใต้ดินตัวอย่างอยู่ที่ 8.00 เมตร ระดับน้ำในท่อเท่ากับระดับน้ำใต้ดินรอบบ่อ สายวัดระดับน้ำหย่อนจากปากท่อลงไปจนหัววัดแตะผิวน้ำ อ่านค่าความลึก d จากปากท่อ ระดับน้ำใต้ดินเท่ากับระดับปากท่อลบ d ตัวอย่าง d เท่ากับ 8.80 เมตร ปากท่อสูงจากพื้น 0.80 เมตร น้ำจึงลึก 8.00 เมตรจากผิวดิน ภาพตัดขวาง Observation Well · ตัวอย่างแบบบ่อลึกของ SPN แผนภาพไม่ตามมาตราส่วน ลึก (ม.) 0.00 6.00 8.00 11.00 ดินเหนียว น้ำซึมผ่านยาก ชั้นทราย ช่วงที่ท่อเปิดรับน้ำ d ความลึกน้ำ จากปากท่อ สายวัดระดับน้ำ (Dip Meter) หัววัดแตะผิวน้ำ → มีเสียงเตือน ฝาครอบล็อกกุญแจ เปิดเฉพาะตอนอ่านค่า ปากท่อ (Top of Pipe) จุดอ้างอิง ต้องรังวัดระดับไว้ ท่อเหล็กป้องกัน Ø4 นิ้ว สูงจากพื้น 0.80 ม. เสากันชน + แท่นคอนกรีต แท่น 1.0×1.0×0.1 ม. ลาดออกจากบ่อ วัสดุอุดกลับ (Grout) ซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ ท่อ PVC ช่วงทึบ (Riser) Ø50 มม. ในหลุมเจาะ Ø100 มม. ซีลเบนโทไนต์ กันน้ำผิวดินไหลลงบ่อ ทรายกรอง (Filter Pack) หุ้มช่วงเจาะรู สูงเลยขึ้นมาเล็กน้อย ระดับน้ำใต้ดิน 8.00 ม. ในท่อ = รอบบ่อ (ค่าตัวอย่าง) ท่อเจาะรู (Screen) 6.00–11.00 ม. หุ้มวัสดุกรอง น้ำซึมเข้าทางนี้ ฝาปิดปลายท่อ (End Cap) ก้นหลุมเจาะลึก 11.00 ม. ระดับน้ำใต้ดิน = ระดับปากท่อ − d ปากท่อต้องรังวัดระดับอ้างอิงไว้ก่อน แล้วอ่านซ้ำจนค่านิ่ง ใช้เป็นค่าฐาน ตัวอย่างแบบบ่อลึกนี้ สายวัดอ่านได้ d = 8.80 ม. จากปากท่อ ปากท่อสูงจากพื้น 0.80 ม. → น้ำลึก 8.00 ม. จากผิวดิน
ภาพตัดขวางโครงสร้าง Observation Well ตามตัวอย่างแบบบ่อลึกของ SPN — ซีลเบนโทไนต์ด้านบนสำคัญมาก เพราะถ้าน้ำผิวดินรั่วลงบ่อได้ ค่าที่อ่านจะไม่ใช่ระดับน้ำใต้ดินจริง

ขั้นตอนติดตั้ง 5 ขั้น

1. เจาะหลุม: เจาะด้วยเครื่องเจาะสำรวจดินถึงความลึกที่กำหนดในแผนตรวจวัด แล้วตรวจว่าหลุมสะอาดไม่มีดินถล่มก้นหลุม

2. ใส่ท่อ: หย่อนท่อ PVC ที่ต่อช่วงเจาะรูหุ้มวัสดุกรองไว้ที่ปลาย ลงไปจนถึงก้นหลุม จัดท่อให้อยู่กลางหลุม

3. ใส่ทรายกรองและซีล: เททรายกรองลงช่องว่างรอบท่อให้คลุมช่วงเจาะรูและสูงเลยขึ้นมาเล็กน้อย แล้วอุดด้านบนด้วยซีลเบนโทไนต์ เพื่อกันน้ำผิวดินซึมลงไปปนกับน้ำใต้ดิน จากนั้นอุดกลับช่องว่างที่เหลือจนถึงปากบ่อด้วยวัสดุอุดกลับ เช่น ซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ เพื่อไม่ให้ทรายกรองต่อเชื่อมชั้นน้ำคนละชั้นเข้าด้วยกัน

4. ทำปากบ่อ: เทแท่นคอนกรีตรอบปากท่อ ติดตั้งฝาครอบพร้อมกุญแจล็อก และทำเครื่องหมายหมายเลขบ่อให้ชัดเจน

5. ล้างบ่อและอ่านค่าฐาน: สูบน้ำล้างบ่อ (Well Development) ให้ตะกอนจากการเจาะออกจนน้ำไหลเข้าบ่อได้สะดวก จากนั้นอ่านค่าซ้ำหลายครั้งจนระดับน้ำนิ่ง แล้วใช้เป็นค่าฐานอ้างอิง

แบบติดตั้งตัวอย่าง: บ่อลึกและบ่อตื้น

ความลึกบ่อและรูปแบบปากบ่อกำหนดตามความลึกของระดับน้ำที่ต้องการติดตามและสภาพการใช้งานพื้นที่ สองแบบด้านล่างคือแบบติดตั้งที่ SPN ใช้จริง ต่างกัน 2 จุด คือช่วงความลึกของท่อเจาะรู (6.00–11.00 ม. กับ 1.00–5.00 ม.) และวิธีป้องกันปากบ่อ (ท่อเหล็กยกสูง 0.80 ม. กับฝาฝังระดับเดียวกับพื้น)

แบบติดตั้ง Observation Well บ่อลึก ท่อ PVC 50 มม. ช่วงทึบ 0.80 ถึง 6.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 6.00 ถึง 11.00 ม. ในหลุมเจาะ 100 มม. ปากบ่อครอบด้วยท่อเหล็ก 4 นิ้ว สูง 0.80 ม. พร้อมกุญแจล็อก แท่นคอนกรีตและเสากันชน
แบบบ่อลึก — ท่อ PVC ⌀50 มม. ในหลุมเจาะ ⌀100 มม. ช่วงทึบ 0.80–6.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 6.00–11.00 ม. ทรายกรองหุ้มช่วงเจาะรูและสูงเลยขึ้นมา ปิดด้วยซีลเบนโทไนต์แล้วอุดกลับด้วยซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์จนถึงปากบ่อ ระดับน้ำที่อ่านได้ในแบบนี้อยู่ที่ 8.00 ม. ปากบ่อยกสูงด้วยท่อเหล็ก 4 นิ้ว สูง 0.80 ม. พร้อมกุญแจล็อก แท่นคอนกรีต 1.0×1.0×0.1 ม. และเสากันชน (แบบ: SPN Soil Engineering)
แบบติดตั้ง Observation Well บ่อตื้น ท่อ PVC 50 มม. ช่วงทึบ 0.00 ถึง 1.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 1.00 ถึง 5.00 ม. ปากบ่อเป็นฝาสเตนเลสเกลียว 4 นิ้ว ระดับเดียวกับพื้น
แบบบ่อตื้น — ท่อ PVC ⌀50 มม. ช่วงทึบเพียง 0.00–1.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 1.00–5.00 ม. ใช้เมื่อระดับน้ำอยู่ตื้นราว 1.00 ม. ปากบ่อเป็นฝาสเตนเลสเกลียว 4 นิ้ว ฝังระดับเดียวกับพื้น (Flush Mount) เหมาะกับพื้นที่ที่มีรถหรือเครื่องจักรผ่าน (แบบ: SPN Soil Engineering)
Observation Well ที่ติดตั้งเสร็จ มีแท่นคอนกรีต เสาป้องกัน และป้ายหมายเลขบ่อ Monitoring Well No.1
บ่อที่ติดตั้งเสร็จพร้อมแท่นคอนกรีต เสากันชน และป้ายหมายเลขบ่อ เพื่อป้องกันความเสียหายจากเครื่องจักรและอ้างอิงตำแหน่งได้ถูกต้อง (ภาพ: SPN Soil Engineering)

อ่านค่าอย่างไร ความถี่เท่าไร?

การอ่านค่า Observation Well ใช้สายวัดระดับน้ำ (Dip Meter หรือ Water Level Meter) ซึ่งเป็นสายเทปมีสเกลพร้อมหัววัดไฟฟ้าที่ปลาย เมื่อหัววัดแตะผิวน้ำ วงจรจะครบและส่งเสียงเตือน ผู้อ่านบันทึกความยาวสาย (d) ที่จุดอ้างอิงเดิมบนปากท่อทุกครั้ง แล้วคำนวณจากค่าระดับปากท่อที่รังวัดไว้ คือ ระดับน้ำใต้ดิน = ระดับปากท่อ − d ตัวอย่างจากแบบบ่อลึกของ SPN สายวัดอ่านได้ d = 8.80 ม. ปากท่อสูงจากพื้น 0.80 ม. ระดับน้ำจึงลึก 8.00 ม. จากผิวดิน

ทุกครั้งที่อ่านต้องบันทึกวันเวลา สภาพฝนก่อนหน้า และกิจกรรมก่อสร้างหรือการสูบน้ำใกล้เคียงควบคู่กันเสมอ เพราะข้อมูลเหล่านี้ใช้อธิบายค่าที่เปลี่ยน

เจ้าหน้าที่ SPN อ่านค่าระดับน้ำใต้ดินจาก Observation Well ด้วยสายวัดระดับน้ำ Dip Meter
การอ่านค่าด้วย Dip Meter ที่หน้างาน ค่าที่บันทึกต้องระบุวันเวลาและกิจกรรมรอบบ่อในช่วงนั้นด้วย (ภาพ: SPN Soil Engineering)

ความถี่การอ่านค่าเป็นไปตามแผนตรวจวัดที่วิศวกรผู้ออกแบบกำหนด แนวทางทั่วไปคืออ่านถี่ขึ้นในช่วงที่มีกิจกรรมกระทบน้ำใต้ดิน เช่น ระหว่างสูบลดระดับน้ำหรือระหว่างถมดิน แล้วลดความถี่ลงเป็นรอบรายสัปดาห์หรือรายเดือนเมื่อค่าเริ่มนิ่ง ส่วนการติดตามตามฤดูกาลมักอ่านต่อเนื่องอย่างน้อยครบรอบปี เพื่อให้เห็นค่าสูงสุดและต่ำสุดจริง

Observation Well ต่างจาก Piezometer อย่างไร?

Observation Well วัดระดับน้ำใต้ดินรวม ส่วน Piezometer วัดแรงดันน้ำในโพรงดินเฉพาะชั้นที่ปิดผนึกไว้ ทั้งสองเป็นเครื่องมือวัดน้ำใต้ดินเหมือนกัน แต่ตอบคำถามคนละข้อ Observation Well ตอบว่า "ระดับน้ำใต้ดินอยู่ที่เท่าไร" ส่วน Piezometer ตอบว่า "แรงดันน้ำในโพรงดินของชั้นนั้นเป็นเท่าไร" การเลือกผิดระหว่างสองตัวนี้เป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดข้อหนึ่งในงานตรวจวัด ดูหลักการทำงานและวิธีเลือกชนิดหัววัดได้ในบทความPiezometer คืออะไร วัดแรงดันน้ำในดิน ตัวอย่างงานจริงที่ติดตั้ง Monitoring Well คู่กับ Piezometer อ่านได้ที่ Case Study Piezometer และ Monitoring Well สมุทรปราการ

ภาพตัดขวางด้านล่างวางเครื่องมือทั้งสองไว้ในชั้นดินเดียวกัน Observation Well เปิดรับน้ำเป็นช่วงยาวจึงอ่านได้ระดับน้ำใต้ดินรวม ส่วน Piezometer ปิดผนึกหัวกรองไว้ในชั้นเดียว เมื่อชั้นดินเหนียวใต้ดินถมมีแรงดันน้ำส่วนเกิน ระดับน้ำในท่อ Piezometer จะสูงกว่าระดับน้ำใต้ดิน ส่วนต่างนี้คือข้อมูลที่ Observation Well วัดไม่ได้

เปรียบเทียบ Observation Well กับ Standpipe Piezometer ในชั้นดินเดียวกัน ภาพตัดขวางเชิงแนวคิด ชั้นดินถมอยู่บนดินเหนียวอ่อนและชั้นทราย ด้านซ้ายเป็น Observation Well ท่อช่วงเจาะรูยาวและทรายกรองเปิดรับน้ำหลายชั้น ระดับน้ำในท่อจึงเท่ากับระดับน้ำใต้ดินรวม ด้านขวาเป็น Standpipe Piezometer ที่มีหัวกรองสั้นอยู่ในชั้นดินเหนียวอ่อน ปิดผนึกด้วยเบนโทไนต์ทั้งด้านบนและด้านล่าง ระดับน้ำในท่อสะท้อนแรงดันน้ำเฉพาะชั้นนั้น ในตัวอย่างนี้น้ำหนักดินถมทำให้เกิดแรงดันน้ำส่วนเกินในดินเหนียว ระดับน้ำในท่อ Piezometer จึงสูงกว่าระดับน้ำใต้ดิน ส่วนต่าง Δh คือแรงดันน้ำส่วนเกิน แถบด้านล่างสรุปว่าเครื่องมือแต่ละชนิดตอบคำถามต่างกันและนิยมใช้คู่กัน Observation Well vs Standpipe Piezometer: วัดคนละอย่าง ภาพเชิงแนวคิด · ไม่ตามมาตราส่วน Δh Observation Well วัดระดับน้ำใต้ดินรวม Standpipe Piezometer วัดแรงดันน้ำเฉพาะชั้น น้ำหนักดินถมกดทับ ระดับน้ำในท่อ = ระดับน้ำใต้ดินรวม ท่อเจาะรูช่วงยาว เปิดรับน้ำหลายชั้น ดินถม ดินเหนียวอ่อน น้ำซึมผ่านช้า ชั้นทราย น้ำซึมผ่านเร็ว ระดับน้ำใต้ดิน ระดับน้ำในท่อสูงกว่า = แรงดันน้ำส่วนเกิน ซีลเบนโทไนต์ด้านบน กันน้ำชั้นอื่นไหลลงมา หัวกรอง (Filter Tip) รับน้ำเฉพาะชั้นนี้ ซีลเบนโทไนต์ด้านล่าง แยกชั้นที่วัดให้ชัด 1 Well: น้ำอยู่ระดับไหน ติดตามทั่วไป ฤดูกาล สิ่งแวดล้อม 2 Piezo: แรงดันชั้นนี้เท่าไร งานถม PVD ขุดลึก เขื่อน 3 ค่าต่างกัน = ข้อมูล จึงนิยมติดตั้งคู่กัน
ภาพเชิงแนวคิด — ในชั้นดินเดียวกัน ระดับน้ำในท่อของเครื่องมือสองชนิดอาจต่างกันได้ ส่วนต่าง Δh สะท้อนแรงดันน้ำส่วนเกินในชั้นดินเหนียว

← เลื่อนดูตารางทั้งหมด →

หัวข้อเปรียบเทียบObservation WellStandpipe Piezometer
สิ่งที่วัดระดับน้ำใต้ดินรวมของชั้นที่ท่อเปิดรับน้ำแรงดันน้ำในโพรงดินเฉพาะชั้นที่ปิดผนึกไว้
การปิดผนึกเปิดรับน้ำเป็นช่วงยาวซีลเบนโทไนต์บนล่าง ให้รับน้ำเฉพาะช่วงที่สนใจ
การแยกชั้นดินแยกไม่ได้แยกได้ตามช่วงที่ปิดผนึก
การตอบสนองในดินเหนียวช้า อาจใช้เวลาหลายวันกว่าสมดุลเร็วกว่า และแบบ Vibrating Wire ตอบสนองแทบทันที
งานที่เหมาะติดตามระดับน้ำทั่วไป งานฤดูกาล งานสิ่งแวดล้อมติดตามการสลายแรงดันน้ำในงานถม งานขุดลึก งานเขื่อน
ค่าใช้จ่ายต่ำกว่าสูงกว่า โดยเฉพาะชนิด Vibrating Wire

อีกชื่อที่มักสับสนคือ Monitoring Well ในงานสิ่งแวดล้อม โครงสร้างคล้าย Observation Well แต่จุดประสงค์คือเก็บตัวอย่างน้ำใต้ดินขึ้นมาวิเคราะห์คุณภาพและการปนเปื้อน จึงมีข้อกำหนดวัสดุและการล้างบ่อเข้มงวดกว่า การเก็บตัวอย่างนิยมใช้วิธี Low-flow ตาม ASTM D6771 SPN ให้บริการทั้งสองแบบ ดูขอบเขตงานประเมินสิ่งแวดล้อมและบ่อติดตามคุณภาพน้ำใต้ดินได้ที่หน้าบริการ

Observation Well เหมาะกับงานแบบไหน?

Observation Well เหมาะกับงานที่ต้องรู้ระดับน้ำใต้ดินรวมของพื้นที่และการเปลี่ยนแปลงตามเวลา งานที่ใช้บ่อยมี 4 กลุ่ม

  • งานขุดลึกที่มีการสูบลดระดับน้ำ ติดตั้งรอบพื้นที่ขุดเพื่อเฝ้าว่าการสูบน้ำดึงระดับน้ำใต้ดินของพื้นที่ข้างเคียงลงไปมากแค่ไหน ดูเครื่องมือที่ใช้ร่วมกันได้ที่ตรวจวัดงานขุดดินลึกในชั้นดินอ่อนกรุงเทพ
  • งานถมดินและปรับปรุงคุณภาพดิน ใช้คู่กับ Piezometer และ Settlement Plate ในงาน PVD และ Preloading โดยให้ Observation Well เป็นค่าระดับน้ำอ้างอิงของพื้นที่
  • งานติดตามระยะยาวตามฤดูกาล เก็บข้อมูลระดับน้ำสูงสุดและต่ำสุดประกอบการออกแบบฐานรากและชั้นใต้ดิน
  • งานสิ่งแวดล้อม ติดตามระดับและคุณภาพน้ำใต้ดินรอบพื้นที่ฝังกลบ โรงงาน หรือคลังเชื้อเพลิง

งานติดตั้ง Observation Well ไม่มีมาตรฐาน มยผ. เฉพาะ มาตรฐานสากลที่ใช้อ้างอิงการออกแบบและติดตั้งบ่อคือ ASTM D5092/D5092M (Design and Installation of Groundwater Monitoring Wells) ใช้ร่วมกับข้อกำหนดของแต่ละโครงการ คู่มือผู้ผลิตอุปกรณ์ และแนวปฏิบัติงานเจาะสำรวจดิน

รายงานผลตรวจวัดของ SPN ลงนามรับรองโดยวิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาต (กว.) สภาวิศวกร พร้อมลายเซ็นและเลขทะเบียน ใช้ประกอบการยื่นต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ ดูขอบเขตงานติดตั้งเครื่องมือวัดและตรวจวัดพฤติกรรมได้ที่หน้าบริการ ค่าบริการขึ้นกับความลึก จำนวนจุด และรอบการอ่านค่า จึงประเมินเป็นรายโครงการ ติดต่อรับใบเสนอราคาฟรีภายใน 24 ชั่วโมง ทั้งนี้ราคายังไม่รวมค่าเดินทางและค่าขนย้ายเครื่องมือ ซึ่งคิดเพิ่มตามระยะทางของหน้างาน

⚠️ บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป

เนื้อหาอธิบายหลักการทำงานและการใช้งาน Observation Well เพื่อความเข้าใจเบื้องต้น การกำหนดตำแหน่ง ความลึก จำนวนบ่อ ความถี่การอ่านค่า และการเลือกใช้ระหว่าง Observation Well กับ Piezometer ของแต่ละโครงการ ต้องกำหนดโดยวิศวกรผู้รับผิดชอบตามเงื่อนไขเฉพาะของงานนั้น